ISPARTA tarihi_____________________________________________Mustafa Koç

  
Oğuzlar

Oğuzlar için ayrıca bkz
Honamlı Yörükleri - Ali Tanyıldız 
Türkmenler ve Yörükler için ayrıca bkz.
Honamlı Yörükleri - Ali Tanyıldız 

 Anadolu Türkleri'nin kökü Oğuzlar (Türkmenler) dir. - Oğuz adının kökü ve anlamı nedir? - Türkmen ne demektir, ne anlama gelir? - Yörük kime denir? - Türklerin atası olan Oğuzların beden yapıları nasıldı ? - Kişisel özellikleri ne idi? - Yurtları neresiydi? - Ne iş yapar, geçimlerini nasıl sağlarlardı? - Hangi dinden idiler? - Gelenek, görenek ve töreleri - Anadolu nasıl ve kaç yılda Türkleştirildi? - Isparta'ya gelen Oğuz boyları nerelere yerleştiler?

Anadolu Türklerinin kökü;

  1. Hun İmparatorluğu
  2. Göktürk Devleti
  3. Selçuklu Devleti
  4. Osmanlı Devleti
  5. Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran

Oğuzlar (Türkmenler)dir. Türklerin Anadolu'ya gelişlerini ve Oğuzlar konusunu ele almadan önce;

  • Oğuz, Türkmen ne demektir?
  • Yörük kime denir?
  • Bunların kökü ve anlamları

üzerinde durmak yararlı olacaktır.

OĞUZ ADININ KÖKÜ VE ANLAMI NEDİR?
Oğuz dilbilgisi kurallarına göre, bir birleşik isimdir. (OK) ile (UZ)'un bileşiminden oluşmaktadır.
(OK): boy (kabile) demektir.
Oğuz,
boylar (kabileler) anlamına gelmektedir.

TÜRKMEN NE DEMEKTİR, NE ANLAMA GELİR?
Oğuzlardan bir boy ya da bu boydan olan kimselere (TÜRKMEN) denir. Türkmen ismi de, dilbilgisi kurallarına göre bir bileşik isimdir. (TÜRK) ile (MEN) in bileşiminden oluşur. (MEN)'in anlamı (adam) dır. TÜRKMEN ise (Türk adam) ; arı katıksız soylu TÜRK anlamını taşır.

YÖRÜK KİME DENİR?
Yörük adının kökü tarihin derinliklerindedir; 1400 yıl öncelerine VI. yüzyıla dayanır. O yıllarda dünya yüzünde Türkçe konuşan bir boy vardı. Bu boy da, öteki boyların içinde Türk adını taşıyordu. Türk o zamanlar (Törük - Türük) sözünün, yürümekten (YÖRÜK) eyleminden geldiği bilinmektedir.
Türkmen oymağı, ya da bu oymaktan olan, geçimini hayvancılık yaparak sağlayan; göçebe, göçerevli Türkmenlere (YÖRÜK); toprağa yerleşen, göçebelikten vazgeçmiş bulunanlara da (TÜRK) denirdi. Selçuklular zamanında pek çok Oğuz boyları Anadolu'da bir toprağa yerleştirilip, göçebelikten kurtarıldılar.

ANADOLU TÜRKLERİNİN ATALARI OLAN OĞUZLARIN BEDEN YAPILARI NASILDI, 
KİŞİSEL ÖZELLİKLERİ NE İDİ?
Oğuzlar (Türkmenler) çoğunluk düz kara saçlı, ela gözlü, yuvarlak yüzlü, düz burunlu idiler. İçlerinde mavi gözlü olanlarına da rastlanıyordu. Tenleri beyazdı; esmermiş gibi görünmeleri sürekli olarak tarım ve hayvancılık yapmaları nedeniyle, hep güneş altında bulundukları içindi. Uzun boylu olduklarından rahatlıkla ata binerler, ok atarlar ve kılıç kullanırlardı.


OĞUZLARIN (TÜRKMENLERİN) KİŞİSEL ÖZELLİKLERİ

  1. Sakin görünüşlü, serin kanlı, duygularını belli etmeyen insanlardı.

  2. Güler yüzlü, ciddi ağırbaşlı idiler, surat asmazlardı.

  3. Çabuk kızmazlar, birden bire kalkıp kopmazlar, bir de kızdılar mı önlerine geçmek çok zor olurdu.

  4. Kin tutmazlardı.

  5. Hoş görülü, merhametli idiler.

  6. Öç alışları aşırı kerteye varmazdı; küs durmayı sevmezler, hemen barışırlardı.

  7. Şakacı idiler.

  8. Övünmeyi sevmezlerdi.

  9. Yetenekli olanları kıskanmazlar, çekemezlik etmezlerdi.

  10. Doğru, dürüst, adaletli ve vatansever idiler.

OĞUZLARIN (TÜRKMENLERİN) YURTLARI NERESİ İDİ?
Oğuzlar, Sır Irmağı ve Aral-Hazar denizlerinin kıyılarına dek uzanan geniş bir ülkede oturuyorlardı. Oğuz İli'ne TALAS (Evliya Ata); Aral - Hazar Denizleri arasına da (Oğuz Çölü) denirdi böyle tanınırlardı.
Göçebe, yarı göçebe olmakla beraber, Oğuzların bu ülkede yeni Kent, Atlıh, Şalçı, Ordu, Balaç.. gibi pek çok şehirleri de vardı.

OĞUZLARIN SOSYAL YAŞAMLARI NASILDI; GEÇİMLERİNİ NASIL SAĞLARLARDI?
XI. yüzyılda 24 boydan oluşan Oğuzlar, göçebe yaşamı sürüyorlardı. Her boyun başında bir BEĞ bulunurdu. Bu beğler çok varlıklı kişilerdi. Oğuzlar geçimlerini hayvancılık yaparak sağlarlardı. Koyun, at, deve sürüleri vardı. Yazın serin yaylalara göç ederler, kışın da sıcak yerlere inerlerdi. Kent pazarlarında, hayvanlarından elde ettikleri ürünleri satarlar, gereksinmelerini de, o pazarlardan satın alırlardı. At, binek; deve de taşıma işinde kullandıkları iki hayvandı. Koyun ve deve yününden dokudukları Keçeler pek ünlü idi.

OĞUZLAR HANGİ DİNDEN İDİLER?
Oğuzlar X. yüzyılda Şamani dinine bağlı idiler. İslamiyet'e yakın olarak tek Tanrıya inanır, ölenlerini at ve silahları ile gömerlerdi. İslâm ülkeleri ile komşu olmaları, ticari bir bölgede, geçit yolunun üstünde bulunuşları nedeniyle, çok yönlü olarak İslamlarla ilişki içinde bulunuyorlardı. Onlara hayvanlardan elde ettikleri ürünleri satıyorlar, karşılığında ise işlenmiş mal alıyorlardı. Bu ilişkileri yüzünden yavaş yavaş İslâm dininin etkisinde kalmaya başladılar. X. yüzyıl sonlarına doğru, bu etki daha da arttı; bir çok Oğuz kenti, Müslümanlığı kabul etmiş oldu.


OĞUZLARIN GELENEK, GÖRENEK
VE 
İNANÇLARI NASILDI?

  1. Ölenin atı kesilip yenilir, buna (YUĞ AŞI) ölü aşı denilirdi. Ölenin, bu atlara binip, cennete gideceğine inanılırdı.

  2. Suyu kutsal sayarlardı; kirletilmesinin çok günah olduğuna inanır, suyu kirletenlere ceza verirlerdi.

  3. Kadınları erkeklerden kaçmazlar, bir erkek görünce de yüzlerini örtmezlerdi.

  4. Kimsenin karısına, kızına, gelinine.. kötü gözle bakmazlar, ırzına namusuna el uzatmazlardı.

  5. Bir sorunları olunca yargıç önüne çıkar, hak geçirmeden, adaletli olarak sorunlarını çözerlerdi. Ünlü DEDE KORKUT, bu yargıçlardan biriydi.

  6. Haksız olarak öldürülenin öcünü alırlardı; Kan Davası Oğuzlar da vardı.

  7. Oğullarını evlendirirken, kızın ailesine başlık verirlerdi. Bu verilen başlık çoğunlukla, hayvan olurdu.

  8. Düğünleri yemekli olurdu; her düğünde mutlaka raks edilir, çeşitli oyunlar çıkarılırdı.

  9. Erkekler bıyık bırakır, sakallarını keserlerdi.

  10. Sert yaratılışlı; doğru, dürüst, konuksever insanlardı.

  11. Daha Anadolu'ya gelmeden bile en zarif, kibar, arı, öz Türkçe konuşurlardı; anadilleri Türkçe idi.

ANADOLU; NASIL VE KAÇ YILDA TÜRKLEŞTİRİLDİ?
1071 Malazgirt Savaşından sonra Oğuzlar (Türkmenler) Anadolu'nun Doğusunu ele  geçirmişlerdi. Anadolu Selçukluları devrinde, Kayseri, Ankara, Bolu, Eskişehir dolayları ile Güney Antakya'yı Türkler aldılar. Bir süre sonra, tüm Ege de Selçuklu sınırlarının içine katıldı. Bu yıllarda Anadolu Selçukluları bilinçli olarak, Oğuz Türkmenlerini oba oba, Anadolu'nun her yerine dağıtmaya, oralarda yerleştirmeye başladılar. XI. yüzyılda, en kalabalık Türkmen oymağı, Anadolu'ya yerleştirilmiş oldu.

Her geçen gün, Anadolu'nun Türkleştirilmesine hız ve önem verildi. Anadolu'ya ikinci büyük Türkmen göçü, XII. yüzyılda, Haçlı Seferleri sırasında oldu. Horasandan gelen Türkmenler güç ve zor günler yaşamakta olan Anadolu Selçuklularının hizmetine girdiler. Üçüncü göçü de Moğollardan kaçanlar oluşturdu. Bunlarda ötekiler gibi, Anadolu'nun  çeşitli yerlerine dağılıp, yerleştirildiler. 

Anadolu böylece 400 yılı geçkin bir süre içinde Türkleştirilmiş oldu. Türklerin Anadolu'ya gelişleri o vakte kadar Anadolu toprakları üzerinde yaşamakta olan Hıristiyan, Rum ve Ermenileri rahatsız etmeye başlamıştı. Azınlık haline düşen bu yabancılar, yavaş yavaş bulundukları yerleri terk edip başka ülkelere yerleştiler. Onlardan boşalan yerlere Türkler yerleşti; bunun bir sonucu olarak ta 1276-1278 yılları arasında Karamanlı Türkleri hükümet işlerinde Farsça kullanılmasını yasakladılar; mutlaka Türkçe kullanılması koşulunu getirdiler.

XIV ve XV. yüzyıllarda, Anadolu'nun Türkleşme ve Türkçe konuşma akımı iyiden iyiye güçlenip, kuvvet kazanınca daha fazla direnmenin gereksizliğine inanan Rumlar ve Ermeniler de Türkçe konuşmak zorunda kaldılar.

ISPARTA VE ÇEVRESİNE 
HANGİ OĞUZ (TÜRKMEN) BOYLARI GELDİ;

BÖLGEDE NERELERE YERLEŞTİLER?

Oymağın Adı
Avşar
Bayat
Beydilli
Büydüz
Çavındır
Döğer
Eğmür
Iğdır
Kayı
Karkın
Karaevli
Kınık
Peçenek
Salur
Yazır
Yüreğir

Isparta ve Çevresinde Yerleştiği Yer
Isparta - Ş. Karaağaç
Isparta - Ş. Karaağaç
Sütçüler
Yalvaç
Isparta - Ş. Karaağaç
Isparta
Yalvaç
Isparta - Ş. Karaağaç
Isparta - Yalvaç
Isparta - Yalvaç
Isparta
Isparta - Eğirdir
Isparta
Eğirdir - Ş. Karaağaç - Yalvaç
Isparta - Yalvaç
Isparta - Eğirdir - Sütçüler - Uluborlu

GİRİŞ

İSPARTA KENTİ